Świadomość historyczna danej zbiorowości ma niebagatelny wpływ na jej teraźniejszość i przyszłość jej kształtowanie. Wpływa na indywidualność i wyjątkowość wsi, gminy, narodu. Pozwala na wyrobienie własnego zdania negatywnego bądź pozytywnego związanego z danym wydarzeniem historycznym. Niekiedy kształtuje poczucie obowiązku czy współodpowiedzialności za losy kraju, regionu, gminy, wsi - „małej ojczyzny”. Świadomość historyczna kształtowana jest wpierw przez dom rodzinny, ale również przez szkołę, literaturę, środowisko, otaczające nas zabytki, symbole historyczne, tj. dziedzictwo materialne i duchowe czy wreszcie media.

 

Wokół nas znajduje się wiele zabytków, czy to o charakterze usankcjonowanym prawnie, wpisane do ewidencji zabytków ze względu na ich wartość kulturalną, historyczną, czy też o charakterze czysto symbolicznym, nie figurujące w żadnym rejestrze zabytków, ale mające równie silne oddziaływanie emocjonalne, duchowe i historyczne. Dzięki zabytkom, dziedzictwu przeszłości przekazywanemu z pokolenia w pokolenie, możemy nie tylko poznawać i zagłębiać wiedzę o przeszłości, ale łączyć ją z teraźniejszością w celu kształtowania przyszłości zgodnie z sentencją historia magistra vitae (historia nauczycielką życia).

W 2014 roku przypada setna rocznica wybuchu I wojny światowej, która pochłonęła miliony ofiar istnień ludzkich, w tym również mieszkańców Śląska Cieszyńskiego. O tych tragicznych dla ludzkości czasach w przestrzeni publicznej przypominają między innymi mogiły wojenne, tablice pamiątkowe, pomniki. Na terenie naszej gminy mam 3 pomniki upamiętniające mieszkańców, którzy ponieśli największą ofiarę w wyniku działań Wielkiej Wojny. Jeden z takich pomników poległym w I wojnie światowej stoi w centralnym punkcie wiejskiego cmentarza ewangelickiego w Hażlachu. Powstał z inicjatywy i zaangażowania lokalnej społeczności w 1932 roku, na nowym cmentarzu. Wykonanie projektu pomnika podjął się nauczyciel, rolnik, artysta, kronikarz, zasłużony społecznik Jan Kula, który nie tylko zaprojektował pomnik (jeden z dwóch jego autorstwa na terenie gminy – drugi pomnik ku czci poległych w II wojnie światowej ul. Cieszyńska), ale również przygotował plan zagospodarowania nowego cmentarza. Pomnik wykonał z piaskowca rzeźbiarz kamieniarski Karol Szuster z Cieszyna. Na pomniku znajdował się napis Na pamiątkę poległym braciom i synom w wojnie światowej 1914-1918, a pod wykaz 20 nazwisk poległych: Kożusznik Karol (przybrany syn fundatora gruntu pod cmentarz), Cienciała Karol, Dziadek Andrzej (nauczyciel), Dziadek Jerzy, Fójcik Jan, Farana Józef, Farana Paweł, Hudziec Jan, Jedzok Paweł, Jedzok Jerzy, Kozeł Jan, Konieczny Andrzej, Nowok Jan, Pilich Józef, Przywara Jan, Rajs Franciszek, Sadowski Paweł, Sojka Paweł, Wigłasz Adam, Wowry Franciszek.

 

Pomnik stanowi przykład lokalnej aktywności społecznej, pamięci zbiorowej oraz przedstawia wkład artystyczny mieszkańców. Przez wiele lat symbolicznie przypominał i przypomina o ważnym fragmencie ogólnoświatowej historii na poziomie lokalnej społeczności. Stoi nieprzerwanie na cmentarzu wiejskim od przeszło 80 lat, swego czasu przeszedł niewielkie prace związane z upamiętnieniem ofiar II wojny światowej i od tego czasu stanowi świadectwo lokalnej społeczności których losy były tragicznie związane z I i II wojną światową. Jednakże obecny stan pomnika zagraża jego bezpieczeństwu oraz wpływa bardzo niekorzystnie na estetykę i charakter miejsca - symbolu zbiorowej pamięci. Aktywność lokalnej społeczności poprzez organy zarządzające Parafią (Proboszcza i Radę Parafialną) doprowadziły do podjęcia próby ratowania pomnika. Istotną przeszkodą w tym zamierzeniu są koszty oraz fakt równoczesnych prac renowacyjnych nad innymi zabytkami w Parafii, co uniemożliwiało podjęcie działań. Niemniej jednak Parafia korzystając z pozytywnych doświadczeń związanych z pomocą finansową funduszy unijnych, złożyła wniosek o dofinansowanie projektu pt. Zachowanie i ocalenie pomnika mieszkańców gminy poległych w I wojnie światowej na wiejskim cmentarzu w Hażlachu, z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 w ramach działania 413 „Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju” dla małych projektów. Wniosek został pozytywnie rozpatrzony przez Lokalną Grupę Działania „Cieszyńska Kraina” uzyskując odpowiednią ilość punktów, a tym samym Parafia mogła przystąpić do działania poprzez podpisanie stosownej umowy z Samorządem Województwa Śląskiego o przyznanie pomocy na zamierzony cel. Celem podstawowym operacji jest naprawa i ocalenie od zniszczenia pomnika oraz odnowienie otaczającego go chodnika i utworzenie punktu informacyjnego, łączny koszt operacji wyniesie ok. 28 000 zł przy czym dofinansowanie ze środków unijnych to 22 132, 80 zł. Oprócz celów materialnych związanych z renowacją, ważnym celem jest również integracja społeczności wokół wspólnych przedsięwzięć, edukacja i podtrzymywanie pamięci historycznej.

 

Uroczyste otwarcie odnowionego pomnika wraz z jego otoczeniem odbędzie na ewangelickim cmentarzu w Hażlachu w sobotę 22 listopada 2014 r. o godz. 14.00. Bezpośrednio po uroczystościach otwarcia zapraszamy na mały poczęstunek wzbogacony prelekcją multimedialną dotyczącą historii pomnika i jego odnowieniem. Serdecznie zapraszamy. 

Marcin Gabryś

„Europejski Fundusz  Rolny na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie.” Realizacja projektu pt. „Zachowanie i ocalenie pomnika mieszkańców gminy poległych w I wojnie światowej na wiejskim cmentarzu w Hażlachu” współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach działania 413 „Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju dla małych projektów” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Instytucja Zarządzająca PROW na lata 2007-2013 – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.